Photo: Rajarshi Rit(https://orcid.org/0000-0003-3122-5926) · CC BY 4.0
قارچ‌های میکوریزا؛ شریک پنهان ریشه در خاک کم‌آب
ریشه‌ی بیشتر گیاهان زراعی تنها کار نمی‌کند. در خاک سالم، رشته‌های بسیار ظریف قارچ‌هایی به نام میکوریزا به ریشه وصل می‌شوند و مثل ادامه‌ی ریشه، تا جاهایی از خاک می‌روند که ریشه نمی‌رسد. قارچ فسفر، آب و برخی عناصر را برای گیاه می‌آورد و در عوض قند می‌گیرد. منابع علمی می‌گویند این قارچ‌ها می‌توانند با حدود ۸۰ درصد ریشه‌ی گیاهان همزیستی داشته باشند.
شواهد تازه چه می‌گوید؟
- یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۴ که داده‌های ۱۸۷ پژوهش را جمع کرد، نشان داد تلقیح با میکوریزا به‌طور میانگین زیست‌توده‌ی گیاه را حدود ۴۷ درصد، و جذب نیتروژن و فسفر را به ترتیب حدود ۶۷ و ۱۰۵ درصد افزایش داده است.
- فراتحلیل دیگری بر اساس ۵۴۶ مشاهده نشان داد در شرایط دیم (بدون آبیاری)، تلقیح میکوریزا عملکرد ۱۳ محصول رایج را به‌طور میانگین حدود ۲۳ درصد بالا برده است؛ نکته‌ای مهم برای کشاورزی کم‌آب ما.
- یک جمع‌بندی جهانی دیگر از بیش از ۱۶۰۰ مشاهده‌ی مزرعه‌ای، اثر کلی تلقیح بر کلونیزاسیون، جذب عناصر و عملکرد را مثبت ارزیابی کرد. همان پژوهش‌ها نشان دادند اثر روی حبوبات بیشتر از غلات بوده و تلقیح با یک گونه نتیجه‌ی بهتری از مخلوط داشته است.
چرا گاهی جواب نمی‌دهد؟
پژوهشگران صادقانه می‌گویند عملکرد در مزرعه ناپایدار است. دلایل رایج:
- کیفیت پایین محصول تجاری: اسپور زنده‌ی کم یا نگهداری نادرست؛
- خاک از قبل جمعیت بومی خوبی داشته و تلقیح چیزی اضافه نکرده؛
- فسفر زیاد در خاک: گیاه وقتی فسفر آسان در دسترس دارد، کمتر به قارچ «قند» می‌دهد؛
- شخم عمیق و مکرر، که شبکه‌ی رشته‌های قارچ را پاره می‌کند؛
- قارچ‌کش‌های خاکی.
استفاده‌ی درست
- محصول معتبر با تاریخ تولید و تعداد اسپور مشخص بخرید و در جای خنک نگه دارید.
- تلقیح باید کنار ریشه یا بذر باشد: آغشته کردن بذر، ریختن در شیار کاشت یا چاله‌ی نهال. پخش سطحی فایده‌ی کمی دارد.
- فسفر شیمیایی را کم کنید و بر اساس آزمون خاک کود بدهید.
- خاک‌ورزی را کم کنید؛ بی‌خاک‌ورزی و گیاهان پوششی شبکه‌ی قارچ را زنده نگه می‌دارند.
- قطعه‌ی شاهد بگذارید تا اثر واقعی را در مزرعه‌ی خودتان ببینید.
نکته برای نهالستان‌ها
بیشترین اثر معمولاً در نهال و گیاهان نشایی دیده می‌شود: نهالی که در گلدان با میکوریزا تلقیح شده، بعد از انتقال به زمین سریع‌تر مستقر می‌شود و تنش خشکی را بهتر تحمل می‌کند.
جمع‌بندی
میکوریزا جای کود و آب را نمی‌گیرد، اما گیاه را در استفاده از همان آب و کود ماهرتر می‌کند. در کم‌آبی، این مهارت ارزشمند است.
سؤالات متداول
کود زیستی میکوریزا را با کود فسفره‌ی زیاد مصرف کنیم؟
نه. فسفر زیاد در خاک، تمایل گیاه به همزیستی با میکوریزا را کم می‌کند. با کود زیستی، مصرف فسفر شیمیایی را کاهش دهید و بر اساس آزمون خاک کود بدهید.
میکوریزا برای همهی گیاهان مفید است؟
بیشتر گیاهان زراعی و باغی با آن همزیستی دارند، اما خانوادهی کلم (کلم، کلزا، شلغم) و چغندر معمولاً همزیست نمیشوند. در فراتحلیلها، اثر روی لگومها بیشتر از غلات بوده است.
منابع
این مقاله با استفاده از یافته‌های منابع زیر، برای شرایط ایران نوشته شده است.
این مقاله چقدر به کارتان آمد؟
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده است. تجربه‌ی خودتان را بنویسید.
مطالب مرتبط
بیمه‌ی شاخصی و مدیریت ریسک اقلیمی؛ وقتی پرداخت خسارت به عدد هواشناسی گره می‌خورد
بیمه‌ی شاخصی به‌جای ارزیابی خسارت مزرعه به مزرعه، بر اساس داده‌ی بارش یا دما پرداخت می‌کند…
تعاونی و فروش مستقیم؛ کشاورزان اروپایی چطور سهم بیشتری از قیمت را برمی‌دارند
زنجیره‌های کوتاه تأمین در اروپا به کشاورزان کمک کرده سهم بیشتری از قیمت نهایی را نگه دارند…
انرژی خورشیدی فراتر از پمپ؛ خشک‌کن و سردخانه‌ی خورشیدی در مزرعه
خشک‌کن و سردخانه‌ی خورشیدی کوچک می‌توانند ضایعات را کم کنند و محصول ارزان را به محصول گران…