پرده‌ی حرارتی گلخانه؛ عایق‌سازی که هزینه‌ی گرمایش را کم می‌کند

عایق‌سازی در کشاورزی فقط آب‌بندی نیست؛ عایق حرارتی هم به همان اندازه مهم است. گلخانه با سقف شیشه‌ای یا نایلونی در شب‌های سرد بخش بزرگی از گرمایش را از دست می‌دهد. در هلند که گلخانه‌ها بخش مهمی از مصرف گاز کشاورزی را دارند، پرده‌ی حرارتی یکی از اصلی‌ترین راه‌های صرفه‌جویی است.

پرده‌ی حرارتی چیست؟

پارچه یا فیلمی که زیر سقف گلخانه نصب می‌شود و در شب بسته (کشیده) می‌شود. دو اثر دارد:

1. یک لایه‌ی هوای ساکن بین پرده و سقف ایجاد می‌کند که مانند عایق عمل می‌کند.
2. تابش گرما از گیاه و کف به سمت سقف سرد و آسمان را برمی‌گرداند (به‌ویژه پرده‌های آلومینیومی).

پژوهش‌های واخنینگن

دانشگاه و مرکز تحقیقات واخنینگن (WUR) در هلند سال‌هاست روی کاهش مصرف انرژی گلخانه کار می‌کند:

• Elings و همکاران (۲۰۰۵) در Acta Horticulturae تراز انرژی گلخانه‌ی گوجه‌فرنگی را تحلیل کردند و اقدامات صرفه‌جویی، از جمله پرده‌ها، را بررسی کردند.
• de Gelder و همکاران (۲۰۲۰) سیستم‌های گلخانه‌ای کم‌مصرف برای فلفل دلمه‌ای را آزمایش کردند؛ پرده‌های چندلایه یکی از اجزای اصلی این سیستم‌ها بودند.
• Katzin و همکاران (۲۰۲۰) با مدل‌سازی کنترل بهینه‌ی گلخانه‌ی کاهو، اثر اقدامات مختلف صرفه‌جویی انرژی را مقایسه کردند.

پیام مشترک این پژوهش‌ها: پرده‌ها همراه با کنترل درست رطوبت و تهویه، بدون افت محصول، مصرف انرژی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهند. رویکرد «گلخانه‌داری جدید» (Het Nieuwe Telen) در هلند بر همین ترکیب استوار است.

عکس: Michielverbeek — CC BY-SA 4.0، ویکی‌مدیا کامنز

انواع پرده

نکته‌ی مهم: رطوبت

پرده‌ی بسته رطوبت را زیر خود نگه می‌دارد. اگر رطوبت کنترل نشود، بیماری‌های قارچی مثل کپک خاکستری افزایش می‌یابند. باز کردن جزئی پرده (شکاف کوچک) یا تهویه‌ی کنترل‌شده بخشی از مدیریت درست است.

برای گلخانه‌دار ایرانی

• با گران‌تر شدن سوخت و محدودیت گاز در زمستان، پرده‌ی حرارتی سریع هزینه‌اش را برمی‌گرداند.
• در گلخانه‌های نایلونی، سقف دولایه‌ی بادی ساده‌ترین قدم است.
• درزهای دیواره‌ها و درها را ببندید؛ نشت هوا دشمن گرمایش است.
• در تابستان همان پرده می‌تواند سایه‌بان باشد (تنش گرمایی در گلخانه).

برای اصول پایه‌ی گلخانه، گلخانه برای مبتدی‌ها را ببینید.

جمع‌بندی

پرده‌ی حرارتی یعنی عایق‌سازی انعطاف‌پذیر: شب بسته برای حفظ گرما، روز باز برای نور. تجربه‌ی هلند نشان می‌دهد که این ابزار نسبتاً ساده، همراه با مدیریت رطوبت، یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش هزینه‌ی انرژی گلخانه است.