ذخیره‌ی آب شرب دام در استخر و مخزن پوشش‌دار؛ کیفیت آب، سلامت دام

گاو شیری پرتولید در روزهای گرم ممکن است بیش از صد لیتر آب بنوشد. کمبود آب یا آب بدطعم، گرم و آلوده، خیلی سریع روی خوراک‌خوری، تولید شیر و رشد دام اثر می‌گذارد. در مراتع و دامداری‌هایی که به آب نوبتی یا تانکر وابسته‌اند، مخزن یا استخر ذخیره‌ی آب شرب یک ضرورت است و ورق ژئوممبران ساده‌ترین راه ساخت آن است.

کیفیت آب؛ مهم‌تر از آن‌چه فکر می‌کنیم

LeJeune و همکاران (۲۰۰۱) در مجله‌ی Journal of Dairy Science کیفیت میکروبی آب آبشخورهای گاو را بررسی کردند و نشان دادند که آبشخورها به‌سرعت با فضولات، بقایای خوراک و باکتری آلوده می‌شوند. عواملی مثل محل آبشخور، تمیز کردن منظم و جلوگیری از ورود رواناب نقش مهمی در کیفیت آب دارند.

ماده‌ی ورق مهم است

در اروپا، دستورالعمل آب آشامیدنی (EU) 2020/2184 برای اولین بار الزامات مشترکی برای موادی تعیین کرده است که با آب آشامیدنی انسان در تماس‌اند. این قانون برای دام الزامی نیست، اما منطق آن ساده است: ماده‌ای که با آب آشامیدنی در تماس است نباید مواد مضر به آب بدهد یا بو و طعم ایجاد کند. پس برای مخزن آب شرب دام:

• ورق از مواد اولیه‌ی نو باشد، نه بازیافتی نامشخص.
• از سازنده درباره‌ی مناسب بودن ورق برای تماس با آب آشامیدنی بپرسید.
• پیش از اولین پر کردن، مخزن را بشویید و آب اول را دور بریزید.

عکس: Eljacinto — CC BY-SA 4.0، ویکی‌مدیا کامنز

طراحی مخزن آب شرب

1. دام نباید مستقیم وارد استخر شود: آب با پمپ یا جریان ثقلی به آبشخور جداگانه برود. لگد و شاخ دام ورق را پاره می‌کند و فضولات آب را آلوده می‌کند.
2. حصار دور استخر (ایمنی استخر).
3. جلوگیری از ورود رواناب محوطه‌ی دامداری با خاکریز یا جوی دور استخر.
4. پوشش یا سایه‌بان: سایه، هم دمای آب را پایین نگه می‌دارد، هم رشد جلبک را کم می‌کند و هم تبخیر را کاهش می‌دهد. پژوهش Martínez Alvarez و همکاران (۲۰۰۶) در اسپانیا نشان داد که سایه‌بان‌های پلی‌اتیلنی تبخیر را به‌طور چشمگیری کم می‌کنند.
5. خروجی از نزدیک کف اما نه از خود کف، تا رسوب وارد آبشخور نشود.
6. تمیز کردن منظم آبشخورها.

مخزن کوچک یا استخر بزرگ؟

برای چند ده رأس دام، مخزن پلی‌اتیلنی یا مخزن ساخته‌شده با ورق روی قاب فلزی کافی است. برای گله‌های بزرگ یا مرتع، استخر ژئوممبرانی با پوشش شناور مقرون‌به‌صرفه‌تر است. حجم را با محاسبه‌گر برآورد کنید.

جمع‌بندی

آب شرب دام نباید آخرین اولویت باشد. یک استخر آب‌بند با ورق مناسب، حصار، سایه و آبشخور جداگانه، آب تمیز و خنک را در تمام فصل تضمین می‌کند؛ سرمایه‌گذاری کوچکی که در تولید شیر و سلامت گله دیده می‌شود.