تبخیر از استخر ذخیره؛ چطور جلوی هدر رفتن آب را بگیریم

یک استخر ذخیره‌ی خوب با ورق ژئوممبران جلوی نشت آب به زمین را می‌گیرد، اما در تابستان اصفهان، کرمان یا یزد، دشمن دوم آب از بالا می‌آید: تبخیر. در اقلیم‌های خشک، تبخیر از سطح آزاد آب سالانه چند متر است؛ یعنی بخش قابل‌توجهی از آبی که با زحمت ذخیره کرده‌ایم، بدون اینکه به گیاه برسد به هوا می‌رود.

پژوهش‌ها چه می‌گویند؟

سایه‌بان معلق (توری سایه)

پژوهشگران دانشگاه پلی‌تکنیک کارتاخنا در جنوب‌شرق اسپانیا، که اقلیمی شبیه نواحی خشک ایران دارد، سایه‌بان معلق روی استخرهای کشاورزی را آزمایش کردند. نتیجه: کاهش نزدیک به ۸۵ درصدی تبخیر. اثر جانبی خوب: چون نور کمتری به آب می‌رسد، رشد جلبک به‌شدت محدود شد. پژوهش‌های تازه‌تر رنگ‌ها (سیاه، سفید و سبز) و درصدهای سایه‌اندازی مختلف (۵۰، ۷۰ و ۹۰ درصد) را مقایسه می‌کنند.

توپ‌های شناور

در آزمایشی در ایران، توپ‌های شناور ساخته‌شده از مواد سبک و ارزان محلی (پرلیت و لیکا) تبخیر را بسته به نوع ماده بین ۳۴ تا ۴۳ درصد کاهش دادند. نصب آن‌ها ساده است و با بالا و پایین رفتن آب، خودشان جابه‌جا می‌شوند.

مقایسه‌ی عملی

نکته‌ی طراحی: سطح کمتر، تبخیر کمتر

تبخیر به مساحت سطح آب بستگی دارد، نه حجم. استخری با همان حجم اما عمیق‌تر و با سطح کوچک‌تر، به‌طور طبیعی آب کمتری از دست می‌دهد. اگر هنوز استخر نساخته‌اید، این را در طراحی لحاظ کنید؛ محاسبه‌گر ژئوممبران به شما کمک می‌کند ابعاد و متراژ ورق را برای حالت‌های مختلف مقایسه کنید.

مراقب ورق باشید

سایه‌بان اثر مثبت دیگری هم دارد: ورق ژئوممبران را از اشعه‌ی فرابنفش خورشید محافظت می‌کند و عمر آن را بیشتر می‌کند. اما هنگام نصب سایه‌بان یا پوشش شناور، مراقب باشید پایه‌ها و اتصالات به ورق آسیب نزنند و هیچ جسم تیزی روی ورق نیفتد. اگر پوشش شناور می‌گذارید، از جنسی استفاده کنید که لبه‌ی تیز نداشته باشد.

جمع‌بندی

در کم‌آبی، هر مترمکعبی که از تبخیر نجات دهیم، آبی است که مجبور نیستیم دوباره از چاه بکشیم. برای استخرهای بزرگ سایه‌بان و برای استخرهای کوچک پوشش شناور، معمولاً در چند سال هزینه‌ی خودش را با آب صرفه‌جویی‌شده برمی‌گرداند.