پوشش شناور ژئوممبران برای مخازن آب؛ جلوگیری از تبخیر، آلودگی و جلبک

مخزن روباز آب، چه برای شرب و چه برای آبیاری، با چند دشمن روبه‌روست: تبخیر، گرد و غبار و برگ، پرندگان و جانوران، جلبک و در مخازن آب شرب آلودگی میکروبی. ساختن سقف بتنی یا فلزی روی مخزن بزرگ گران است؛ راه‌حل سبک و اقتصادی، پوشش شناور ژئوممبران است.

پوشش شناور چیست؟

ورقی انعطاف‌پذیر که روی سطح آب شناور است و لبه‌های آن در ترانشه یا سازه‌ی بتنی دور مخزن مهار می‌شود. با بالا و پایین رفتن آب، پوشش هم بالا و پایین می‌رود. جنس آن معمولاً پلی‌اتیلن انعطاف‌پذیر، پلی‌پروپیلن مسلح یا ورق‌های مخصوص آب شرب است.

راهنماهای مرجع

انجمن آب آمریکا (AWWA) در راهنمای M25 طراحی، اجرا و نگهداری پوشش‌ها و لاینرهای انعطاف‌پذیر مخازن آب شرب را شرح داده و در استاندارد D130 الزامات مواد ژئوممبران در تماس با آب آشامیدنی را تعیین کرده است. در اروپا هم دستورالعمل آب آشامیدنی (EU) 2020/2184 الزامات مشترکی برای مواد در تماس با آب شرب گذاشته است. Sadlier (۲۰۲۳) در کنفرانس بین‌المللی ژئوسنتتیک، موضوعات روز طراحی لاینرها و پوشش‌های شناور مخازن ذخیره‌ی آب را مرور کرده است.

اجزای اصلی

1. ورق پوشش با درزهای جوش‌شده و آزمایش‌شده.
2. وزنه‌های خطی (لوله‌های پر از شن یا بتن) که کانال‌های آب باران و چین‌های کنترل‌شده ایجاد می‌کنند.
3. شناورهای خطی برای ایجاد مسیر تخلیه‌ی هوا و گاز زیر پوشش.
4. پمپ آب باران در نقاط پست پوشش.
5. دریچه‌های بازدید و مسیر رفت‌وآمد ایمن.
6. مهار محیطی در تاج مخزن (مهار ورق و باد).

مزایا

• کاهش تقریباً کامل تبخیر از سطح پوشیده‌شده (تبخیر از استخر ذخیره).
• جلوگیری از رشد جلبک به‌دلیل قطع نور؛ کیفیت بهتر آب و گرفتگی کمتر فیلترها.
• جلوگیری از ورود پرندگان، حشرات و گرد و غبار.
• کاهش مصرف کلر در مخازن آب شرب.

نکته‌های طراحی

1. باد: پوشش سبک در باد شدید بلند می‌شود؛ وزنه‌گذاری و مهار باید برای باد منطقه طراحی شود.
2. گاز زیر پوشش: مواد آلی گاز تولید می‌کنند و باید راه خروج داشته باشند.
3. دسترسی: برای تعمیر، تمیزکاری و نمونه‌برداری آب.
4. ایمنی: راه رفتن روی پوشش خطرناک است؛ مسیرهای مشخص و تجهیزات نجات لازم است.
5. ماده‌ی مناسب آب شرب: فقط ورق‌هایی که برای تماس با آب آشامیدنی تأیید شده‌اند.

مقایسه با گزینه‌های دیگر

برای مخازن کشاورزی، سایه‌بان، گلوله‌های شناور و پنل خورشیدی شناور هم گزینه‌اند. پوشش شناور ژئوممبران کامل‌ترین جداسازی را ایجاد می‌کند و برای آب شرب گزینه‌ی اصلی است.

جمع‌بندی

پوشش شناور، مخزن روباز را به مخزن سرپوشیده‌ی سبک تبدیل می‌کند: آب کمتری هدر می‌رود و کیفیت آن بهتر می‌ماند. طراحی آن تخصصی است؛ به‌ویژه مدیریت آب باران، گاز و باد.